کدام فرزند ابراهیم (ع) به قربانگاه رفت. اسماعیل یا اسحاق؟

کدام فرزند ابراهیم (ع) به قربانگاه رفت. اسماعیل یا اسحاق؟
اسماعیل (ع) پسر بزرگ ابراهیم است که از همسرش هاجر که کنیز ساره، همسر اول ابراهیم بود به دنیا آمد. چهارده سال بعد، ساره نیز اسحاق (ع) را به دنیا آورد.¹ هنگام ولادت اسماعیل، ابراهیم او و مادرش هاجر را به در خواست ساره، از خود دور کرد و در مکه ساکن کرد.
اسماعیل نیای پیامبر گرامی اسلام(ص) و سایر اعراب است و اسحاق نیای یهودیان است.
سنت قربانی کردن در دهم ذی الحجه، از جمله کارهای حاجیان در عبادت حج است. که از اقدام ابراهیم (ع)، برگرفته شده که به فرمان خدا مامور شد که پسر خود را برای خداوند قربانی کند، و چون ابراهیم بر این کار مصمم شد، از طریق وحی از قربان کردن فرزندش باز داشته شد و در عوض قوچی برای ابراهیم (ع) فرستاده شد تا قربانی کند.
اینکه کدام پسر ابراهیم برای قربانی شدن انتخاب شد اسماعیل یا اسحاق، مورد اختلاف نظر مسلمانها و یهودیان است.
شیعیان و جمعی از اهل سنت، این پسر را اسماعیل میدانند و اما یهودیان، می گویند او اسحاق بوده است. و به قولی در تورات استناد می کنند که گفته خداوند دستور داد به ابراهیم که: آن یگانه فرزندت، یعنی اسحاق را در راه خدا قربانی کن...
اما در اینجا چون تاکید بر آوردن نام اسحاق شده، شک ایجاد می شود که گویا این « یعنی اسحاق » بعد اضافه شده ، چرا که وقتی اسحاق به دنیا آمد، اسماعیل چهارده ساله بود، پس وقتی تورات گفته « آن یگانه فرزندت را ...» اگر تنها یک فرزند برای ابراهیم وجود داشته، یعنی یگانه بوده، پس آن اولین فرزندش، یعنی اسماعیل بوده است و گرنه، اگر دستور برای ذبح اسحاق آمده زمان اسحاق، ابراهیم دو پسر داشته و میباست بگوید از میان دو پسرت، اسحاق را قربانی کن.
از طرفی در تورات هیچ اشاره ای به ساخت کعبه توسط ابراهیم نشده است. فقط اشاره کرده که اسماعیل در فاران [ مکه] ساکن شد.²

اگر به ساخت کعبه توسط ابراهیم، و کمک کردن اسماعیل به او در این کار اشاره می کرد، آنوقت معلوم است که قربانی کردن هم به کعبه ارتباط دارد. و اسماعیل در مکه و نزدیک کعبه می زیسته است. و دستور به قربانی شدن باید برای او آمده باشد.

از آنجا که حاضر شدن برای قربانی شدن، افتخار بزرگی است، یهود خواسته اند آنرا به جد اولیه خود نسبت دهند نه به اسماعیل نیای بزرگ رسول الله (ص). همانطور در روایتهای اسلامی همین مضمون را هم از زبان یکی از یهودیان راستگو بیان کرده اند که وی در دربار عمر بن عبدالعزیز این را بیان کرده بود.

------------------------------------------
1. توفیقی حسین، آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۷۸.
2. همان.